Լինում էր այնպես, որ զորմասից-զորամաս տեղափոխվելիս երբեմն ստիպված էինք լինում գիշերել այնտեղ…

ՈՒ ես հիշում եմ խավարսերներով ու տարբեր տեսակի միջատներով լի սենյակները, որտեղ այդպես էլ  չքնեցինք…Դե, երեխա էինք, այն էլ՝ աղջիկ: Վախեցանք: Գնացինք ավտոբուսի մեջ գիշերելու…

Հիշում եմ առավոտյան ճաշարանի հոտը, ձկան կանսերվան ու կլոր-կլոր կտրատած կարագը, որ այդպես էլ  չկերանք…

Հիշում եմ զինվորների խանդավառությունը մեր խմբի տարիքով մեծ աղջիկներին տեսնելիս, նրանց շուրջ անվերջ պտտվելը, նրանցով հիանալը:

Սրանք բանակի հետ կապված 8-9 տարեկան աղջկա միակ հիշողություններն են, որ պահպանվել են մինչ օրս: Ոչինչ ավելի ես չգիտեմ և զարմանում  եմ, թե զորամասում մեկ ժամ անգամ չանցկացրած մարդիկ ինչպե՞ս են կարողանում դատողություններ անել բանակի մասին….

Ինչևէ, այսօր ՀՀ  Զինված ուժերի 20-ամյակն է և սրանով թող որ ոչ ամեն ինչ, բայց, այնուամենայնիվ, ինչ-որ բան ասված է:

Շնորհավոր տոնդ, զինվոր: Խաղաղ ու հպարտությամբ ծառայես հայրենիքիդ:

Հիմա, երբ բարեկամներիցս մեկի հետ կատարված դեպքը ցնցեց մեր  հարազատությանը, այ հիմա ես չեմ կարող լռել:

Սկսեմ ամենասկզբից: Արարատի Սուրենավան գյուղում մի մորաքույր ունեմ: Խեղճ ու կրակ գյուղացի են, պարզ ու հասարակ:  Վեց տարի առաջ մորաքրոջս միակ տղան ամուսնանում է:  Թվում է՝ ամեն ինչ լավ է. իսկապես սիրող զույգ, նորաստեղծ ընտանիք: Բայց տարիներն անցնում են, իսկ նրանք այդպես էլ  չեն կարողանում երեխա ունենալ: Պարզվում է՝ կինը խնդիրներ ունի: Գալիս են Երևան՝ բուժվելու նպատակով:

1 տարի, 2 տարի, 3 տարի, 4 տարի…ոչ մի արդյունք: Ամենուր, սակայն, պնդում են, թե նրանք անպայման երեխա կունենան:  Նրանք էլ՝ հավատով լի, սպասում  են…Ամուսնությունից անցնում է 6 տարի…Դարձյալ ոչ մի նորություն: Այս 6 տարվա  ընթացքում գրեթե ամեն միջոց փորձելով և արդյունքի չհասնելով, մորաքրոջս տղան ու իր կինը որոշում են դիմել ժողովրդական բժիշկների՝ այլ կերպ ասած՝ հեքիմների, օգնությանը…. և այստեղ է, որ սկսվում է ողջ աբսուրդը:

Հեքիմ կոչված ”բժիշկը ”՝ զննելով եղբորս ու իր կնոջը, պնդում է, թե նրանք անպայման երեխա կունենան: Ու այսպես, մոտ մեկ ամիս շարունակ զույգը գալիս է քաղաք՝ բուժվելու: Որոշ ժամանակ անց, եղբորս կինը վատանում է, մեջքի շրջանում սարսափելի ցավեր է ունենում: Չի կարողանում նստել, քայլել, ուտել…Բերում են քաղաք՝ ստուգվելու: Պարզվում է՝ նա հղի է: Դե, պատկերացրեք նրանց ուրախության չափը…Բայց այդ ուրախությունը կարճ է տևում: Մեկ օր անց բժիշկներն ասում են, որ անհապաղ պետք է հեռացնեն պտուղը, քանի որ հղիությունը թունավոր է:

Մի քանի օր անց, մորաքրոջս հարսը նորից վատանում է:  Դարձյալ մեջքի հետ կապված նույն խնդիրները: Բերում են ”Դելտա  կլինիկ”: Այստեղ նրան զզնում են, նստած վիճակում նկարում աղջկա ողնաշարը, բայց ցույց տալիս ոտքից գլուխ կանգնած մարդու նկար(եթե բժշկությունից հասկացող մարդիկ կան, ասեք ինձ, խնդրում եմ, ո՞նց է հնարավոր նման բան) և ասում, որ ոչինչ չկա: 50 հազար դրամի դեղեր են նշանակում և ուղարկում տուն: Դեղերը խմելուց հետո, եղբորս կինն ավելի է վատանում: Բերում են մեկ ուրիշ հիվանդանոց: Այստեղ արդեն  հայտնում են, որ նա քաղցկեղ ունի, ընդ որում՝ անբուժելի, և որ հիվանդությունն  արդեն այնպիսի ծայրահեղ փուլում է, երբ հիվանդին այլև ոչինչ չի փրկի….

Մորաքրոջս ամուսինը դիագնոզը ձեռքին գնում է ”Դելտա կլինիկ ” , մեղադրում նրանց սխալ դիագնոզ նշանակելու մեջ և սպառնում դատի տալ: Սրանք ամբողջությամբ հետ են վերադարձնում գումարը:

Հիմա անցնեմ հեքիմին:  Ես կոնկրետ չգիտեմ, թե էդ հեքիմ կինն ինչ բուժում է տվել մորաքրոջս հարսին, ինչից հետո, ի դեպ նա կտրուկ վատացել է,

քաղցկեղն էլ մի քանի օրվա ընթացքում տարածվել ողջ օրգանների վրա, բայց մորաքրոջս ընտանիքի անդամներին ասել է, որպեսզի նրանից յուրաքանչյուրը մի քանի օր շարունակ 5000-ական դրամ դնի բարձի տակ ու հավաքված ողջ գումարը բերի, տա իրեն: Է ս մորաքրոջս խեղճ ու կրակ ընտանիքն էլ սուսուփուս կատարում է հեքիմի պատվերը: 200,000 դրամ բերում ու տալիս է նրա ձեռքը:

Երբ պարզվում է եղբորս կնոջ հիվանդությունը, մորաքույրս որոշում է գալ հեքիմի մոտ… Նրան ցույց է տալիս դիագնոզը և ետ պահանջում իր գումարը: Հեքիմը, նախ ապշում է՝ տեսնելով դիագնոզը, հետո էլ ասում, թե նրանց տված 200,000-ը նա չի կարող ետ տալ. քանի որ նա դա պահել է Աստծո համար՝ ի բարորություն մորաքրոջս ապագա թոռների:  Փոխարենն  ասում է, թե իր հաշվեհամարից մեկ ուրիշ 200,000 դրամ կհանի ու կտա:

Ես ուզում եմ հասկանալ՝ այս ի՞նչ է, ժողովուրդ… Ստացվում է, որ էդ հեքիմ կինը պիտի նստի նայի մորաքրոջս տված դրամի վրա, չծախսի այն, դեռ մի բան էլ իր գրպանից 200,000 դրամի նվիրատվություն անի… Աբսուրդ, անհավատալի բան:

Yerkir.am-ում, որտեղ ես աշխատում եմ, օրերս մի լուր տեղադրեցի այն մասին, որ Ուկրաինայում արգելել են գովազդել գուշակներին ու ժողովդրական բժշկությամբ զբաղվողներին: Անգամ արգելել են եթեր տալ այն հաղորդումները, որոնց հյուրը նշված մարդիկ կլինեն: Փաստորեն, Ուկրաինայում շատ լավ հասկանում են գուշակների ու հեքիմների գործունեության անհեթեթությունը….Իսկ մե՞զ մոտ….Մեզ մոտ ակնհատ պրոպագանդա է գնում:

Ամենառեյտինգային ալիքներում հարցազրույցների են հրավիրվում ինչ-որ գնչուհիներ, գուշակ-մանուշակներ, ցույց են տալիս կադրեր, որտեղ երևում է, թե իչ ահռելի հերթ է կուտակված դրանց տների մոտ….

Հիմա ինձ ասեք՝ դրանց սխալ բուժման, սխալ խորհուրդների արդյունքում կործանման եզրին կանգնած մարդկանց հարազատների առաջ ո՞վ է պատասխան տալու: Ես չեմ ասում, թե մորաքրոջս հարսը հիվանդացավ հենց հեքիմի պատճառով, բայց հիվանդությունը կտրուկ զարգացավ, աճեց ու հասավ իր վերջնակետին հենց հեքիմի բուժումից հետո…Ով գիտի, եթե նա չլիներ, եթե չդիմեին նրան, ապա գուցե հիվանդությունն այսքան շուտ գլուխ չբարձրացներ…Ինքս անձամբ եմ ճանաչում մարդկանց, ովքեր մինչև 65 տարեկան ապրել են քաղցկեղով:

ՈՒ թողնենք եղբորս կնոջ հետ կատարվածը մի կողմ և հարցին մի փոքր գլոբալ նայենք: Մենք անընդհատ խոսում ենք աղանդավորներից, ասում, թե որքան վտանգավոր են նրանք, թե ինչպես են մարդկանց մոլորեցնում, իշխում և կառավարում, բայց մոռանում ենք տարատեսակ գուշակների ու հեքիմների մասին…Ի՞նչ պակաս հոգեորս են սրանք…Ընդ որում՝ սրանք ավելի վտանգավոր են, կարծես թե: Եթե աղանդավորներն արդեն պիտակավորված են, և հանրությունը քիչ թե շատ խուսափում է նրանից, ապա գուշակների ու ժողովրդկան բժիշկների պարագայում դա այդպես չէ, կարծում եմ:

Ես ուզում եմ հասկանալ՝ դեռ քանի մարդ պիտի տուժի, քանի հոգի պիտի խեղաթյուրվի նրանց պատճառով, որպեսզի իշխանությունները որոշեն ուշադրություն դարձնել իրենց Հիսուսի տեղը դրած մարդկանց գործունեությանը, ովքեր պնդում են, թե Աստծո անունից են գործում…

Աստծո անունից գումար չեն վերցնում, Աստծո անունից գումարով չեն բուժում և առավել ևս՝ Աստծո  համար ահռելի գումարներ չեն պահ տալիս: Սթափվեք, մարդիկ: Մի թողեք, որպեսզի օգտվեն ձեր անպաշտպան վիճակից և կառավարեն ձեր զգացմունքները: Չէ՞ որ գուշակները գիտեն. եթե նրանց դուռն եք հասել, ուրեմն՝ հուսահատ վիճակում եք….

Բերածս օրինակը թող դաս լինի բոլոր այն մարդկանց համար, ովքեր կփորձեն դիմել հեքիմների ու տարատեսակ ”բժիշկների” օգնությանը:

Հ.Գ. Տենց էլ չհասկացա, թե էդ անտերը, դե սերը էլի, երբ ու ոնց ա գալիս…բայց, եթե սեր լինի, կզգամ, չէ՞ :Ճ

Ասում ա՝ 2011-ին Օրագիր -ն ունեցել ա 87.000 pageview, 78 նոր գրառում (ամոթ ինձ), իսկ ամենաշատ այցելությունը  եղել ա սեպտեմբերի 16-ին:

Էս հատվածն իմ ամենասիրելին ա: Էստեղ WordPress-ը քեզ հուշում ա, թե տարվա ընթացքում ովքեր են եղել բլոգի ամենաակտիվ մեկնաբանողները :Ճ

Դիանա Եղիազարյան, 125…, SS En, Tigran և Վահագն Քեշիշյան  էսօր դուք իմ բլոգի  ”աստղերն եք”…Ապրեք, որ կարդում ու մեկնաբանում եք, մի խոսքով՝ անտարբեր չեք :*

Դե, խմեցինք!

Հ.Գ. Իմ նկարն եմ դնում, որովհետև համացանցը ողողած էս  christmas- ա -newyear-ային ֆոտոների մեջ  ”տնավարի”  ոչ մի նկար չգտա, որ հարմարեցնեմ իմ տնավարի շնորհավորանքին

Զրույց Երևանի  խանութներից մեկի վաճառողուհիների միջև.

-Աղջի, իմացա՞ր, Ա*****-ը հեսա ամուսնանում ա:

-Բա գործի գալու՞ ա:

-Ասել ա՝ հա:

-Ո՞նց, մարդ էլ ամուսնանա ու գործի գա: Ես ասում եմ՝ մեկի հետ շուտ ամուսնանամ, որ էլ  չաշխատեմ, իսկ Ա*****-ը ամուսնանալուց հետո աշխատելու ա հա՞ նորից…

Զարմացած Հ.Գ. Փաստորեն քաղաքի աղջիկների մեջ դեռ կան այնպիսինները, որոնց մոտ էն կարծրատիպն ա իշխում, թե ամուսնանալուց հետո  ”ոտքը տնից դուրս չպիտի հանեն ”, որը նույնն ա, թե՝  ”ամուսնանամ, որ մարդս ինձ պահի ”…

Ի՞նչ  է ձեզ հարկավոր՝ պատրաստելու համար նմանատիպ տոնածառ՝ 1. բնական  ”շիշկաներ ” (հայերեն տարբերակը ոչ մի կերպ չէի կարողանում հիշել, կողքից հուշեցին, թե  ”կոնն” ա, բայց մեկ ա՝ էսօրվա տոնածառը ”շիշկաներով ” ա ), 2. Ոսկեգույն սփրեյ, 3. նվերի տուփիկներ, 4. կարմիր բանտ, 5. թաղար (նույն ինքը՝ ”գարշոկ ”): Դե, սիլիկոնե սոսնձի ու մկրատի մասին էլ  չեմ խոսում

Ու ի՞նչ: Ու վերցնում ենք ”շիշկաները ”, առանձին-առանձին ներկում ոսկեգույն, թողնում, որ ներկը չորանա: Այնուհետև վերցնում ենք թաղարը, սփրեյով  ”ոսկեպատում ”, շրջում հակառակ կողմի վրա և սկսում հավաքել տոնածառը:  Նկարում պատկերվածի պես իրար վրա ենք դասավորում ոսկեպատ  ”շիշկաները ” :  Պետք է որ տոնածառի  տեսք ստանա ))  Դե,  իսկ վերջում տոնածառի վրա ենք փակցնում նվերի տուփիկները, որոնց փոխարեն կարող են լինել փոքրիկ խաղալիքներ, կարմիր բանտը և վերջ:

Անցանք առաջ : )

Սա իմ ամենասիրելի տոնական մոմն է:  Գունային առումով շատ հարուստ ու իրականում  ավելի ”ճոխ ” տեսք ունի: Կենտրոնի մոմը երեք գույնի է՝ դեղին, նարնջագույն և կարմիր:

Ի՞նչ է անհրաժեշտ՝ նմանատիպ մոմ ստանալու համար: Հմմմմ, առաջին հերթին՝ երևակայությու՜ն: Եթե այն կա, ապա նման տոնական մոմ ստանալը շատ քիչ ժամանակ կխլի ձեզանից: Ընդամենը  պետք է  ձեռքի տակ ունենալ գունավոր մոմ, գունավոր խաղալիքներ, տարատեսակ դիզայներական աքսեսուարներ: Ես, օրինակ, օգտագործել եմ աստղիկներ, չորացրած նուռ, ”շիշկաներ ”, արհեստական խնձոր, խաղալիքներ, բանտիկներ, կանաչ ճյուղեր և վերջ: Ստացված ” աջապսանդալը”  այս էլ  քանի տարի է ՝ զարդարում է մեր տոնական սեղանի կենտրոնական մասը

Իսկ վերջում ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում այս հելունագործ ձնեմարդուն, որի հեղինակը ես չեմ, հորաքույրս է,  բայց մեկ է ուզեցի կիսվել ձեզ հետ

Կարճ ասած՝ hand made forever!

Հիմա այսպես, օրերս Hetq-ում հրապարակվեց մի սարսափելի հոդված՝ սկեսրոջ ու ամուսնու կողմից դաժան հալածանքների ենթարկված աղջկա մասին:  Լինելով չափից դուրս զգացմունքային, առաջին անգամ մինչև վերջ չկարողացա կարդալ….հետո հանգստացա, հավաքվեցի ու կարդացի….Ու էն, ինչ կարդացի՝ դուրս էր  մարդկային երևակայության բոլոր սահմաններից:  Հիմա մի կողմ դնենք էդ աղջկա ծեծուջարդի պատմությունը, փաստերը, մանրամասները…մի կողմ դնենք անգամ նույն այդ ծեծն իրականացրած ամուսնու՝ ազատության մեջ գտնվելու հանգամանքը….

Ես ուզում եմ հասկանալ, թե այդ ինչպե՞ս է պատահում, որ 21-րդ դարում, գերհզոր տեխնիկայի ժամանակաշրջանում, 10 ամիս շարունակ աղջիկը նման հալածանքների է ենթարկվում ու չի կարողանում օգնության կանչել որևէ մեկին, ուզում եմ հասկանալ՝  ինչու՞  են գյուղի աղջիկներն առանց ճանաչելու ընկնում առաջին պատահածի վիզը (կներեք, եթե կոպիտ ստացվեց), ինչու՞ են շտապում ամուսնանալ, ինչու՞ չեն ձգտում ուսում ստանալ, կայանալ, նոր հետո արդեն ընտանիք կազմել… Իհարկե, ”ձենս տաք տեղից ա  գալիս”, կմտածեք դուք, չեմ անցել էն ամենի միջով, ինչ էդ աղջիկը, բայց  գոնե գիտե՞ք, թե նման բախտի արժանացած քանի աղջկա անուն գիտեմ, և քանիսին եմ
հեռակա կարգով ճանաչում… Եվ բոլորի մոտ պատմությունը կրկնվում է….Սարսափելի է:

Ասածս ինչ՞ է:  Պետք է անհապաղ վերանայել գյուղերի ու հեռավոր շրջանների կրթական ծրագիրը… Էս ամեն ինչի հետևում անգիտությունը (եթե չասեմ՝ տգիտությունը) է թաքնված: Չեմ ուզում որևէ մեկին վիրավորել կամ քննադատել, դրա իրավունքը  չունեմ էլ,  բայց այն,  ինչ կատարվում  է մեզ հետ, կատարվում  է մեր իսկ թողտվությամբ:

Աստված գիտի, թե ինչքան եմ ցավում այդ աղջկա համար: Հույս ունեմ՝ գոնե գրանտակեր եվրոպա-կանանցա-իրավունքա-եսիմինչ կազմակերպությունները, որ տեղի-անտեղի քիթներն ուր ասես չեն խոթում, կկարողանան չերեզ եվրոպաներ հասնել նրան, որ արդարությունը վերականգվի , ու աղջկա հետ դաժանաբար վարված ամուսնուն ու սկեսրոջը արժանի պատիժ հասցվի, раз уж մեր երկրի ներսում ոչ մի կերպ չի ստացվում հասնել արդարության:

Որ խոսեցինք պատժից, չեմ կարող չանդրադառնալ նաև վերջերս մեծ աղմուկ հանած Սուրիկ Խաչատրյան-Սիլվա Համբարձումյան միջադեպին….

Կնոջը հրապարակայնորեն ապտակած անձը ևս մնում է անպատիժ…. Էլ  բան չեմ գրում, պարզապես առաջարկում եմ անցնել այս ՀՂՈՒՄՈՎ , կարդալ գործընկերոջս ֆանտաստիկ դիպուկ ու տեղին հոդվածն այս թեմայով և հիշել, որ անպատժելիությունն է ծնում հանցանքներ:

Հ.Գ. Մեկ-մեկ ինձ թվում է, թե էս  համատարած անպատժելիությունը գալիք տոների հետ է կապված….Ամանորի զեղչեր են անում միգուցե….

Իսկ երբ անջատված հեռուստացույցի պես քաղաքն է մարում,
և մի հերթական գիշեր փոխարինում է մի հերթական ցերեկվա,
դանդաղ լարում եմ զարթուցիչս հին
և սարսուռով խրվում երազներիս մեջ…
Երազներ, ուր ես ուժեղ եմ և ամենակարող,
անարգել անցնում եմ պատերի միջով
և, որն ամենակարևորն է, թեթևորեն սավառնում եմ օդում
և տեսնում եմ ամեն ինչ,
միայն քեզ չեմ տեսնում ոչ մի տեղ:
Իսկ ես քեզ որոնել եմ բոլոր գրքերի մեջ,
ուր աշխարհի ամենաուրախ քաղաքներն են ապրում,
ուր միայն հանդիպում են մարդիկ
և այլևս չեն բաժանվում:
Բայց դու չկայիր, չկայիր ոչ մի տեղ:

****

Ես քեզ որոնել եմ կինոների հերթերում,
կինոներ` անդավաճան սիրո պատկերներով լեցուն,
և միայն դու չկայիր, չկայիր ոչ մի տեղ:
Շրջել եմ կայարաններում` հեռո և մոտիկ,
և դիմավորել գնացքները բոլոր,
բայց դու չես գալիս ոչ մի գնացքով..
Եվ երազն անգամ մաշվում է գրքի պես,
գնալով դժվարանում է անցնելը պատերի միջով,
իսկ ամենավատն այն է, որ պարզապես
անհնարին է դառնում այս աշնան ցրտին
սավառնելն օդում բարակ քնաշորով…
Եվ տարիքս էլ այն չէ, հոգնել եմ արդեն,
ներիր, այլևս չեմ կարող թռչել,
չեմ կարող թռչել…

(c) Հովհաննես Գրիգորյան

Այսքան երկար ընդմիջումից հետո  Շուշը դարձյալ ” եթերում ա ” :Ճ  Որ համ բարևի բլոգի այցելուներին, այսինքն՝ հենց քեզ, որ հիմա հավանաբար դեմքի խորիմաստ արտահայտությամբ մի քանի վայրկյան ա՝ կարդում ես, որ տեսնես էլ  ի՞նչ տազա բան ա ” բստրել” Շուշոն, իսկ վերջինս անընդհատ ձգձգում ա  կուլմինացիոն պահը , համ էլ, որ գրի մի բանի մասին, ինչն իրեն արդեն բավական երկար ժամանակ ա՝  հունից հանում ա….(և, սակայն, այս ի՞նչ երկար նախաբան էր, գրողը տանի :Ճ)

Երևի դու էլ  ինձ պես ընթերցասեր լինելով (էս քննարկման ենթակա չի-իմ բլոգի այցելուներն ահավոր խելացի են, գրքասեր ու տենց :Ճ), նկատած կլինես ինտերնետում լայն տարածում ստացած  ”Մարկեսի հրաժեշտի նամակը” անունով թյուրիմացությունը…. Իսկ ինչու՞ թյուրիմացություն: Դե, որովհետև իրականում Մարկեսը նման բան չի գրել:

Բոլոր նրանք, ովքեր անգլերեն գիտեն, շուտ անցնեն այս հղումով՝ http://www.museumofhoaxes.com/marquez.html ու ծանոթանան այս պատմության իրական փաստերին, իսկ նրանց, ովքեր չեն կարող  կարդալ ու հասկանալ անգլերեն տեքստը, ասեմ, որ ”հրաժեշտի նամակը ” կամ ” Խամաճիկը (մարիոնետկա) ” գրել է ոմն Ջոնի Վելչը:

Ես միանգամից հասկացա, որ դա Մարկեսը  չի գրել… եսիմ, երևի պիտի ” 6-րդ զգայարան” կոչվածին վերագրեմ , ի՜նչ….բայց, դե,  որ գրած էր Մարկես, ուրեմն՝ վերջ…

Բայց որոշ ժամանակ առաջ  ”Հրավիրենք Մարկեսին Հայաստան ”  նախաձեռնության ֆեյսբուքյան խմբում մի մեծ քննարկում գնաց այս թեմայի շուրջ, և նամակի իրական հեղինակը ”ջրի երես դուրս եկավ ” :Ճ

Իսկ հիմա ահավոր մեծ խնդրանք ունեմ ընթերցասեր հասարակությանը ու հատկապես գրական-մշակութային կայք էջերին, որոնք առիթը բաց չեն թողնում մերօրյա ամենահայտնի ու սիրված գրողին վերագրված թյուրիմացությունը տարածելու ու մի քանի հազարով իրենց կայքի այցելուների թիվն ավելացնելու. վերջ տվեք, Աստված սիրեք, հերիք ու բոլ ա :ՃՃՃ

Սրտնեղում եմ, երբ տեսնում եմ, թե սիրելի գրողիս անունը ոնց են  ”գետնով տալիս ” )))